Schooljaar 2026/2027 Laatst gewijzigd 27-08-2026

Verantwoording Havo vwo

Kolommen
Exporteer

Perspectieven

⋮⋮Les ⋮⋮Onderwijsdoelen ⋮⋮Leerdoelen ⋮⋮Portfolio-opdracht
Lessen
1. Vraagstukken
Ik kan aangeven waarom iets een maatschappelijk vraagstuk is. Ik kan beredeneren wanneer iets een maatschappelijk of een politiek vraagstuk is. Ik kan redeneren over oorzaken en gevolgen van een maatschappelijk vraagstuk.
Oorzaken en gevolgen
2. Standpunten
Ik kan de standpunten van betrokken groepen bij een maatschappelijk vraagstuk beschrijven. Ik kan de frames en de waarden die achter de standpunten van betrokken groepen liggen toelichten. Ik kan uitleggen hoe betrokken groepen invloed proberen uit te oefenen op een maatschappelijk vraagstuk.
Standpunten-arena
3. Oplossingen
Ik kan verschillende mogelijke oplossingen voor een maatschappelijk vraagstuk beschrijven. Ik kan de gevolgen van elke oplossing voor verschillende groepen toelichten. Ik kan onderzoeken welke oplossing het meest rechtvaardig is voor groepen en het algemeen belang.
Minderheidscheck
4. Eigen positie
Ik kan benoemen wat ik belangrijk vind in dit maatschappelijk vraagstuk. Ik kan uitleggen welk persoonlijk belang ik heb bij dit maatschappelijk vraagstuk. Ik kan beargumenteren welke oplossing ik het beste vind en beschrijven hoe ik daar zelf aan kan bijdragen.
MaatschappijKompas
5. Vergelijken
Ik kan vergelijken hoe groepen in tijd en plaats omgaan met maatschappelijke vraagstukken. Ik kan samenlevingen vergelijken in tijd en plaats. Ik kan politieke systemen vergelijken in tijd en plaats.
Vergelijken
6. Toekomst in beeld
Ik kan ontdekken welke opleidingen en beroepen met maatschappijleer te maken hebben. Ik kan uitleggen welke interesses en kwaliteiten van mij passen bij maatschappijleer. Ik weet hoe ik mij kan oriënteren op een passende studie en een passend beroep.
Welke studie of welk beroep past bij mij?
Debatwerkvormen
Het Carrouseldebat
Voer een carrouseldebat
Het Vissenkomdebat
Voer een Vissenkomdebat
Het Luchtballondebat
Voer een Luchtballondebat
Het Lagerhuisdebat
Voer een Lagerhuisdebat
Het Brillendebat
Voer een Brillendebat
De debat-battle
Voer een debat-battle
Debatteren: Dienstplicht
Debatteren
Debatteren: Sociale media
Debatteren
Perspectieven: Online gokken (standpunten)
Debatteren
Perspectieven: Algoritmes (oplossingen)
Burgerberaad
Perspectieven: Manosphere (Eigen positie)
Post-it Perspectief
Brillendebat (standpunten)
Voer een Brillendebat
Lagerhuisdebat (standpunten)
Voer een Lagerhuisdebat
Pitch (oplossingen)
Oplossingenpitch
Blind Beslissen (oplossingen)
Blind beslissen
Cirkel van invloed (eigen positie)
Cirkel van invloed
Placematdiscussie (eigen positie)
Placematdiscussie
Perspectieven: American Dream (verschillen)
Vergelijken

Identiteit

⋮⋮Les ⋮⋮Onderwijsdoelen ⋮⋮Leerdoelen ⋮⋮Portfolio-opdracht
Lessen
1. Wie vormt jou?
Ik kan uitleggen hoe socialisatie verloopt. Ik kan uitleggen welke socialisatoren een rol spelen bij socialisatie. Ik kan uitleggen wat waarden betekenen voor mensen.
2. Normaal
Ik kan uitleggen hoe het socialisatieproces invloed heeft op keuzes die mensen maken. Ik kan uitleggen hoe waarden en normen met elkaar samenhangen. Ik kan afwegen welke waarden en normen belangrijk zijn in een concrete situatie.
3. Verschillen
Ik kan uitleggen hoe socialisatie en persoonlijke kenmerken invloed hebben op hoe mensen handelen. Ik kan uitleggen hoe verschillen in socialisatie en persoonlijke kenmerken invloed hebben op iemands identiteit. Ik kan in een concrete situatie herkennen welke waarden belangrijk zijn bij het maken van keuzes van mensen. Ik kan uitleggen hoe nature en nurture samen invloed hebben op hoe mensen handelen.
4. Hokjesdenken
Ik kan uitleggen hoe socialisatie invloed heeft op verwachtingen over het gedrag van anderen. Ik kan uitleggen hoe rolpatronen en vooroordelen kunnen leiden tot conflicten tussen groepen. Ik kan bij een conflict tussen groepen benoemen welke waarden met elkaar botsen. Ik kan uitleggen hoe rolpatronen, vooroordelen en indoctriantie kunnen leiden tot conflicten tussen groepen en tot polarisatie
5. Cultuur om je heen
Ik kan culturen vergelijken in tijd en plaats aan de hand van cultuurkenmerken. Ik kan een onderscheid maken tussen de dominante cultuur en de subculturen. Ik kan beschrijven welke betekenis mensen geven aan hun eigen cultuur of subculturen. Ik kan een onderscheid maken tussen cultuurgroepen in de wereld (12) (havo gaat om dominate cultuur en subcultuur) Ik kan vanuit cultuuruniversalisme en cultuurrelativisme beschrijven welke betekenis mensen geven aan hun eigen cultuur of subcultuur
6. Samen online
Ik kan uitleggen hoe de selectie en framing van informatie invloed hebben op beeld- en meningsvorming. Ik kan benoemen welke kansen en risico's er online zijn. Ik kan uitleggen wat het verband is tussen verdienmodellen van media en de berichtgeving. Ik kan uitleggen hoe de selectie en framing van informatie invloed hebben op de beeld- en meningsvorming.
Vraagstukken
1. Tiktok challenge
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Deepfake
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Familievloggers / Finfluencers
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Regenboogvlag
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Paarse vrijdag
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Prideweek / Aanslag berlijn
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Voetballers als rolmodel
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Lookbook
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Disney / color-blind casting
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Verschillen thuis
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Vrouwenvoetbal
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Tradwifes / Vrouwrechten Afghanistan
Leerdoelen nog niet vastgesteld.

Sociale ongelijkheid

⋮⋮Les ⋮⋮Onderwijsdoelen ⋮⋮Leerdoelen ⋮⋮Portfolio-opdracht
Lessen
1. Binding
Ik kan uitleggen waarom mensen verschillend kunnen denken over sociale cohesie. Ik kan met voorbeelden uitleggen waarom sociale cohesie belangrijk is voor mensen, groepen en de samenleving. Ik kan uitleggen hoe affectieve, cognitieve, economische en politieke bindingen zorgen voor sociale cohesie. Ik kan bij een maatschappelijk vraagstuk uitleggen waarom mensen verschillend kunnen denken over wat vrijheid, gelijkheid en solidariteit betekenen.
2. Wij en zij
Ik kan uitleggen wat de invloed is van sociale cohesie op een maatschappij. Ik kan uitleggen hoe processen van in- en uitsluiting werken bij groepsvorming. Ik kan beargumenteren dat een sterke in-groep kan zorgen voor afkeer van een uit-groep. Ik kan beargumenteren dat een te sterke in-groep zorgt voor afkeer van een uit-groep.
3. Kansen en kapitaal
Ik kan uitleggen hoe verschillen tussen mensen kunnen leiden tot ongelijke kansen Ik kan benoemen waarom groepen meer of minder cultureel, sociaal en economisch kapitaal hebben. Ik kan uitleggen hoe welvaart, welzijn en rechtvaardigheid met elkaar samenhangen Ik kan benomen waarom groepen meer of minder cultureel, sociaal en economisch kapitaal hebben.
4. Sociale ongelijkheid
Ik kan beschrijven hoe inkomen, opleiding, gezondheid en kansen ongelijk verdeeld zijn in Nederland en andere landen. Ik kan uitleggen welke gevolgen sociale ongelijkheid heeft voor de welvaart van mensen. Ik kan uitleggen welke gevolgen sociale ongelijkheid heeft voor het welzijn van mensen. Ik kan aan de hand van voorbeelden beschrijven hoe inkomen, opleiding, gezondheid en kansen ongelijk verdeeld zijn in Nederland en andere landen.
5. Wie is verantwoordelijk?
Ik kan uitleggen hoe mensen en organisaties invloed hebben op sociale ongelijkheid. Ik kan uitleggen hoe mensen verschillend kunnen denken over verantwoordelijkheid voor welvaart en welzijn. Ik kan verschillende opvattingen over verantwoordelijkheid voor welvaart en welzijn vergelijken.
6. Beeld van ongelijkheid
Ik kan met voorbeelden uitleggen hoe sociale media, nieuwsmedia en online platforms invloed hebben op het handelen van mensen. Ik kan uitleggen wat de invloed is van media op de sociale cohesie. Ik kan verklaren waarom digitale technologie en AI sociale ongelijkheid kunnen vergroten.
Vraagstukken
1. Gratis lunch
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Schoolzwemmen
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Selectie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Energiedrank
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Energiedrank
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Eigen risico
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Sociale zekerheid
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Sociale zekerheid
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Sociale zekerheid
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Locatie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Locatie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Locatie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.

Rechtsstaat

⋮⋮Les ⋮⋮Onderwijsdoelen ⋮⋮Leerdoelen ⋮⋮Portfolio-opdracht
Lessen
1. Recht voor jou
Ik kan uitleggen wat een rechtsstaat is. Ik kan beoordelen hoe goed het recht verschillende soorten conflicten regelt bij maatschappelijke vraagstukken. Ik kan bij een maatschappelijk vraagstuk een passende actie kiezen om rechten te beschermen.
Jouw rechten bij een bijbaan
2. Grondrechten
Ik kan uitleggen hoe democratische waarden zoals vrijheid, gelijkheid en solidariteit terugkomen in grondrechten. Ik kan verschillende soorten grondrechten onderscheiden. Ik kan uitleggen hoe grondrechten de macht van de overheid beperken.
3. Macht verdeeld
Ik kan uitleggen hoe de scheiding der machten machtsmisbruik helpt voorkomen. Ik kan beargumenteren waarom het legaliteitsbeginsel belangrijk is in een rechtsstaat. Ik kan uitleggen hoe democratische waarden tot uiting komen in het legaliteitsbeginsel en de machtenscheiding. Ik kan beargumenteren met voorbeelden waarom het legaliteitsbeginsel belangrijk is in een rechtsstaat.
4. Veiligheid of vrijheid?
Ik kan uitleggen wanneer ik te maken heb met rechtshandhaving en rechtsbescherming. Ik kan uitleggen welke belangen en waarden een rol spelen bij rechtshandhaving en rechtsbescherming. Ik kan beschrijven welke gevolgen overheidsoptreden heeft voor burgers in een rechtsstaat. Ik kan uitleggen welke belangen en waarden een rol spelen tussen rechtshandhaving en rechtsbescherming.
5. Opsporing: OM
Ik kan uitleggen waarom opsporing kan zorgen voor spanning tussen veiligheid en vrijheid. Ik kan beargumenteren welke rechten van burgers bij opspring in gevaar kunnen komen. Ik kan beoordelen of het gebruik van dwang door de politie en het Openbaar Ministerie bij opsporing rechtvaardig is.
6. Rechtszaak
Ik kan uitleggen hoe onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak zorgt voor rechtsgelijkheid en rechtsbescherming. Ik kan uitleggen hoe druk van media, politiek of burgers op een rechtszaak een bedreiging voor eerlijke en onafhankelijke rechtspraak. Ik kan beargumenteren waarom burgerlijk recht en bestuursrecht een grote rol spelen bij maatschappelijke vraagstukken.
Vraagstukken
1. Taakstraf
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Hel of hotel?
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Levenslang? / TBS
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Katonrechter
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Spreekrecht
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Klassenjustitie / Rechter als wetgende macht
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Schelden met kanker
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Artikel 1
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Grenzen aan protest / Artikel 23
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Hoe crimineel is jouw woonplaats?
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Brabant drugslab
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Vuurwerk EU / Amerika
Leerdoelen nog niet vastgesteld.

Politiek

⋮⋮Les ⋮⋮Onderwijsdoelen ⋮⋮Leerdoelen ⋮⋮Portfolio-opdracht
Lessen
1. Democratie?
Ik kan uitleggen wat democratische waarden zijn. Ik kan democratische en autoritaire politieke stelsels vergelijken aan de hand van kenmerken van een democratie. Ik kan uitleggen welke rol verkiezingen hebben in een democratie. Ik kan uitleggen wat democratische waarden zijn in de context van verkiezingen. Ik kan uitleggen welke rol verkiezingen hebben binnen een democratie.
2. Nederland
Ik kan de kenmerken van een constitutionele monarchie en een republiek benoemen Ik kan uitleggen wat de verschillen zijn tussen een parlementair stelsel en een presidentieel stelsel. Ik kan het Nederlandse politieke stelsel beoordelen aan de hand van de kenmerken van een democratie.
3. Stromingen
Ik kan standpunten van politieke partijen koppelen aan politieke ideologieën. Ik kan de belangrijkste kenmerken van verschillende politieke ideologieën benoemen. Ik kan uitleggen hoe verschillende politieke ideologieën democratische waarden, zoals vrijheid, gelijkheid en solidariteit interpreteren.
4. Partijen
Ik kan benoemen wat de verschillende functies van politieke partijen zijn. Ik kan politieke standpunten indelen op basis van verschillende politieke dimensies. Ik kan beoordelen welke politieke partijen samen een coalitie kunnen vormen op basis van hun uitgangspunten.
5. Parlement
Ik kan uitleggen wat de taken van de volksvertegenwoordiging op alle bestuursniveaus in Nederland en de EU zijn. Ik kan uitleggen wat de bevoegdheden van de volksvertegenwoordiging op alle bestuursniveaus in Nederland en de EU zijn. Ik kan een kosten-batenanalyse maken van een overheidsbesluit over een maatschappelijk vraagstuk.
6. Regering
Ik kan uitleggen wat de taken en bevoegdheden van het dagelijks bestuur op alle bestuursniveaus in Nederland en de EU zijn. Ik kan uitleggen hoe een wet tot stand komt . Ik kan uitleggen waarom overleg en compromissen belangrijk zijn in de Nederlandse politieke besluitvorming.
Vraagstukken
1. Demonstratie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Monarchie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Waardering democratie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Links of rechts?
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Kiesdrempel
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Populisme
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. AnWB
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. LAKS
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Farmer Defense Force / Extinction rebellion
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Raadslid
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Gekozen burgemeester
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. België / Toekomst democratie in de wereld
Leerdoelen nog niet vastgesteld.

Macht en invloed

⋮⋮Les ⋮⋮Onderwijsdoelen ⋮⋮Leerdoelen ⋮⋮Portfolio-opdracht
Lessen
1. Macht in een vraagstuk
Ik kan uitleggen wat machtsmiddelen zijn. Ik kan in een maatschappelijk vraagstuk herkennen welke machtsmiddelen worden ingezet. Ik kan in een maatschappelijk vraagstuk verschillende belangen tegen elkaar afwegen.
2. Invloed op beleid
Ik kan uitleggen op welke manieren burgers en organisaties invloed kunnen uitoefenen op het overheidsbeleid. Ik kan in een maatschappelijk vraagstuk herkennen hoe burgers en organisaties proberen invloed uit te oefenen op het overheidsbeleid. Ik kan uitleggen hoe burgers, de overheid, media en maatschappelijke organisaties democratische waarden beschermen.
3. Media maken het vraagstuk
Ik kan uitleggen hoe media, publiek en politiek elkaar beïnvloeden. Ik kan in een maatschappelijk vraagstuk herkennen hoe publiek en politieke actoren traditionele media inzetten om invloed uit te oefenen. Ik kan uitleggen hoe framing, selectie en agendavorming politieke opvattingen en besluitvorming beïnvloeden.
4. Online beïnvloeding
Ik kan uitleggen hoe platformmedia en digitale technologie politieke besluitvorming beïnvloeden. Ik kan uitleggen waarom vrije media belangrijk zijn voor een democratische rechtsstaat. Ik kan uitleggen hoe politieke actoren en burgers online media gebruiken om invloed uit te oefenen.
5. Wereldvraagstukken
Ik kan uitleggen welke rol de EU, de NAVO en de VN hebben bij internationale vraagstukken. Ik kan uitleggen voor welke dilemma's landen en internationale organisaties staan bij internationale vraagstukken. Ik kan uitleggen welke invloed kenmerken van een land hebben op internationale vraagstukken.
6. Wereldhandel
Ik kan uitleggen welke verantwoordelijkheid multinationals en media hebben bij een maatschappelijk vraagstuk. Ik kan in een maatschappelijk vraagstuk herkennen hoe multinationals en media invloed uitoefenen. Ik kan uitleggen waarom mensen verschillend kunnen denken over de verantwoordelijkheid van multinationals.
Vraagstukken
1. Veiligheid Temu
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Dropshipping
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
1. Temu / Made in China
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. Ter Appel
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. AZC
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
2. COA / Migratiepact
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Ouderlijk toezicht online
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Data achterlaten online
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
3. Darkweb / Techgiganten
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Voedselbank
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. Tabaksindustrie
Leerdoelen nog niet vastgesteld.
4. NAVO / VN
Leerdoelen nog niet vastgesteld.